Patrick van Veen: Als je gedrag begrijpt, kun je gedrag beïnvloeden

Patrick van Veen bestudeert als gedragsbioloog het gedrag van apen én van mensen en weet zo een link tussen beiden te leggen. Om managers en medewerkers uit allerlei organisaties inzicht in hun gedrag te geven, geeft hij sinds 2002 workshops, lezingen en trainingen via zijn organisatie Apemanagement. In 2004 ging hij een samenwerking aan met de Apenheul en verscheen zijn boek ‘Help, mijn baas is een aap!’.

 

Serieuze ondertoon 

Dit jaar is Patrick de spreker tijdens het NARIM-diner voor leden en sponsoren op 22 mei in Hotel Inntel. Die avond krijgen de ruim honderd aanwezige gasten een aantal vragen voorgeschoteld. Hun antwoorden bepalen vervolgens de tafelschikking na het voorgerecht, als ze zullen aanschuiven bij hun soortgenoten de gorilla’s, de chimpansees of de orang oetangs. Reden voor hilariteit? ‘In het begin natuurlijk wel,’ aldus Patrick. ‘Apen zijn nu eenmaal grappige dieren. Maar ervaring leert dat mensen vaak snel doordrongen raken van de serieuze ondertoon van mijn verhaal.’

 

Oergedrag

Volgens Patrick is menselijk gedrag vaak heel complex. ‘Onze manier van communiceren is ingewikkeld, maar dat geldt ook voor de cultuurverschillen waarmee we te maken hebben en het feit dat we onderdeel uitmaken van heel veel sociale groepen. Die complexiteit probeer ik aan de hand van apengedrag te versimpelen. Het gedrag dat apen vertonen, is oergedrag. Maar ook menselijk gedrag wordt, naast cultuur en persoonlijkheid, gestuurd door onze natuur, dus door dat oergedrag. Ik help mensen om daar meer inzicht in te krijgen. Want gedrag kun je effectief beïnvloeden als je dat gedrag begrijpt. Dat kan ook bij apen. Een mooi voorbeeld is een casus in Bangkok waarbij ik betrokken was. Hier zaten chimpansees individueel opgesloten en ze vertoonden ernstig gestoord gedrag. Een van de chimpansees had enorm overgewicht. Dat kwam niet door zijn dieet, maar omdat het dier zich stierlijk verveelde. Vanaf het moment ze hem meer bezig hielden, verdween zijn vreetzucht en verloor hij gewicht. Dus als je de oorzaak van een probleem begrijpt en weet wat de drijfveren van gedrag zijn, is gedrag te beïnvloeden.

 

 

 

Kill your darlings

Hoe mijn verhaal aansluit op NARIM? Ook risk managers zijn natuurlijk bezig met de vraag hoe ze gedrag van mensen kunnen beïnvloeden. Of dat nu het gedrag is van bestuurders of van andere mensen binnen een organisatie. Door met hen deze test te doen, krijgen ze inzicht in wat voor type mensen ze zelf zijn, waarom ze zich op een bepaalde manier gedragen en wat voor invloed hun eigen gedrag op hun omgeving heeft. Ik vertel in het eerste deel van mijn verhaal hoe sociale structuren werken. In het tweede deel gaan we aan de hand van stellingen, voorbeelden en vragen actief met elkaar aan de slag. Een van de dilemma’s waar riskmanagers tegenaan lopen, is dat de buitenwereld continu in beweging is en hoe ze daarop moeten anticiperen. Ik ga met hen in gesprek over hoe ze het beste met die veranderingen omgaan en op welke manier ze processen kunnen beïnvloeden. Om een voorbeeld te noemen: in veel sectoren worden bepaalde zaken al jarenlang op dezelfde manier gedaan, de zogenaamde heilige huisjes. Ik ga hen laten zien hoe ze die heilige huisjes overboord kunnen gooien, oftewel ‘Kill your darlings’. En vervolgens hoe ze op zoek kunnen gaan naar nieuwe processen, procedures, kennis en informatie.’

 

Over de apen

Er zijn volgens Patrick meer dan tweehonderd apensoorten met een eigen sociale structuur en gedragskenmerken. ‘Zo is de gorilla vanuit de hiërarchie duidelijk de leider, is de chimpansee een politiek dier die dingen op een positieve manier voor elkaar probeert te krijgen en is de orang oetang de solitaire whizzkid die zich graag terug trekt en vanuit de inhoud over dingen nadenkt. En waarschijnlijk komt die avond ook de bonobo voorbij, een apensoort die het prettig vind om in coalities en allianties te werken. Dan heb ik nog een “mix-aap” en dat is het gorillakind. Gorillakinderen geven zichzelf graag een kleine borstroffel, maar willen daarnaast vooral veel ontdekken en grenzen opzoeken.’ Dat Patrick een link legt naar apen en niet naar andere dieren, is volgens hem heel logisch. ‘Kijken mensen in de dierentuin naar apen, dan gaan ze die bijna als vanzelf vergelijken met hun eigen familie, terwijl ze dat bij olifanten of leeuwen niet doen. Het is toch een stukje herkenning.

 

Mix

Zelf ben ik overigens een mix tussen een orang oetang en een chimpansee. In mijn rol als bestuurder bij een stichting gedraag ik me als een chimpanseemannetje. Ik bedrijf politiek, onderhandel, ga coalities aan en speel met informatie. Vooral sociale interactie vind ik heel leuk. Op andere dagen van de week trek ik me terug in mijn hok, net zoals een orang oetang. Dan ben ik bezig met onderzoek en onderzoeksresultaten.

 

Het is overigens heel menselijk dat we die verschillende rollen kunnen aannemen en dat we ons daarin ook comfortabel voelen. Er zijn mensen die het fijn vinden om zich op het werk als een zilverruggorilla te gedragen en zichzelf daar af en toe flink op de borst te slaan. Terwijl diezelfde mensen het ook prettig vinden om thuis in alle rust met vrienden te vlooien, te kletsen en een borrel te drinken.’


« vorige pagina         meer nieuws »